Nadczynność tarczycy w początkowym etapie często objawia się nadmierną energią oraz szybkim spadkiem masy ciała. Dla wielu osób takie symptomy mogą wydawać się korzystne, co sprawia, że choroba ta należy do najczęściej nierozpoznanych schorzeń układu endokrynnego. Brak leczenia i kontroli może jednak prowadzić do poważnych konsekwencji zdrowotnych.

Tarczyca, niewielki gruczoł o kształcie motyla umiejscowiony w dolnej części szyi, odgrywa kluczową rolę w regulacji pracy organizmu.

Produkuje hormony odpowiedzialne za metabolizm i sposób, w jaki organizm wykorzystuje energię.

Wpływa m.in. na:

• prawidłowe oddychanie,
• tempo pracy serca,
• funkcjonowanie ośrodkowego i obwodowego układu nerwowego,
• siłę mięśni,
• regularność cyklu miesiączkowego,
• temperaturę ciała
  i wiele innych procesów życiowych.

Kiedy tarczyca pracuje zbyt intensywnie, wszystkie funkcje organizmu ulegają przyspieszeniu. Może to powodować:

• chudnięcie,
• niepokój, nerwowość, problemy ze snem, wahania nastroju,
• kołatania serca,
• nadmierne pocenie się,
• biegunki,
• uczucie gorąca i zaczerwienienia skóry.

W badaniach laboratoryjnych obserwuje się zwiększony metabolizm podstawowy oraz nadprodukcję hormonów tarczycowych. Objawy mogą różnić się pomiędzy pacjentami.

Do najczęstszych przyczyn nadczynności tarczycy należą:
a) choroba Gravesa-Basedowa,
b) guzki tarczycy,
c) zapalenie tarczycy.
W niektórych przypadkach winny jest łagodny guz przysadki mózgowej.

1. Zalecenia żywieniowe w nadczynności tarczycy

U osób z nadczynnością tarczycy często stwierdza się:

• niedokrwistość,
• obniżony poziom cholesterolu,
• podwyższoną glukozę,
• zwiększoną aktywność enzymów wątrobowych (transaminaz).

Dlatego osoby chore powinny zwrócić uwagę na kilka kluczowych zasad:

a) Kontrola podaży jodu
Nadmierna ilość jodu w diecie lub suplementach może nasilać produkcję hormonów tarczycy. Jod znajduje się zarówno w żywności, jak i niektórych lekach – jego nadmiar może dodatkowo pobudzać tarczycę.

b) Większe zapotrzebowanie na witaminy i składniki mineralne
Zapotrzebowanie szczególnie wzrasta na witaminy A, C i B1.
Mimo dużej zawartości witamin, ilość surowych owoców i warzyw należy ograniczać, ponieważ zbyt dużo błonnika zmniejsza przyswajanie energii.
Najlepsze źródła:

• witamina C: natka pietruszki, papryka, brokuły, cytrusy, kiwi, truskawki,
• witamina A: marchew, papryka, pomidory, brokuły, morele, brzoskwinie,
• witamina B1: produkty zbożowe, mleko i przetwory, jaja, ryby.
  Dodatkowo produkty mleczne dostarczają potrzebnego wapnia.

c) Zwiększona podaż białka
Około 2/3 białka powinno pochodzić ze źródeł zwierzęcych. Należy spożywać m.in. mleko, kefir, jogurt, twaróg, jaja, chude mięsa (wołowina, drób, królik), chude wędliny oraz ryby: dorsz, sandacz, szczupak.

d) Ograniczenie tłuszczów
Należy unikać smalcu, tłustych mięs, podrobów i konserw. Zalecane są tłuszcze roślinne.

e) Delikatne metody przygotowywania posiłków
Aby uniknąć biegunek, najlepiej stosować dietę lekkostrawną: gotowanie na parze, duszenie bez obsmażania, pieczenie w folii. Należy wykluczyć potrawy smażone i tłuste.

f) Eliminacja pustych kalorii
Unikać należy słodyczy, ciast, chipsów, słonych przekąsek. Zdrowsze desery to: galaretki, musy, przeciery owocowe, lekkie sałatki owocowe.

g) Ograniczenie gorących posiłków
U osób z uderzeniami gorąca zupy i napoje lepiej spożywać letnie.

h) Ograniczenie kawy i mocnej herbaty
Kofeina i teina nasilają kołatania serca i pobudzają układ nerwowy.

i) Bezwzględny zakaz palenia.

2. Podstawowe zasady diety przy nadczynności tarczycy

a) energetyczność diety – nadczynności tarczycy towarzyszy ubytek masy ciała, stąd zaleca się dietę normokaloryczną dla osób z prawidłowym BMI (18,5–24,9 kg/m²), wysokoenergetyczną, gdy występuje niedowaga i/lub ubytkowi masy ciała towarzyszy  zanik mięśni. W diecie zaleca się nawet 6–7 posiłków o małej objętości wzbogaconych w produkty wysokoenergetyczne, jak suszone owoce, orzechy, nasiona, oleje, awokado. W momencie wyrównania hormonalnego należy niezwłocznie wrócić do diety normokalorycznej ze względu na szybki wzrost masy ciała i ryzyko występowania nadwagi.

b) białko, stanowiące 12–15% wartości energetycznej diety. Głównym źródłem białka powinny być chude mięsa, ryby, jaja oraz suche nasiona roślin strączkowych. Zaleca się wyższą zawartość białka w diecie osób z ubytkiem masy ciała.

c) tłuszcz, gównie w postaci tłuszczów pochodzenia roślinnego, ze względu na potrzebę dostarczenia odpowiedniej ilości wielonienasyconych kwasów tłuszczowych z rodziny omega-3 o działaniu immunostymulującym. Źródłem tego składnika odżywczego w diecie powinien być olej lniany, rzepakowy, oliwa z oliwek, margaryna miękka, orzechy, zwłaszcza włoskie, świeżo mielone nasiona lnu, pestki dyni, słonecznika, awokado oraz oliwki. Tłuszcz powinien stanowić 20–35% wartości energetycznej diety.

d) węglowodany powinny stanowić 50–70% wartości energetycznej diety. Ważna jest również odpowiednia podaż błonnika pokarmowego (20–40 g/d). Dlatego też głównym źródłem węglowodanów w diecie powinny być pełnoziarniste produkty zbożowe, warzywa i owoce.

Istotne jest również prawidłowe zbilansowanie diety w składniki ważne dla prawidłowej pracy tarczycy, m.in.:

• wapń i witamina D – są ważne w nadczynności tarczycy ze względu na ich wpływ na homeostazę kostną. W związku ze zwiększonym metabolizmem w nadczynności tarczycy znacznie wzrasta ryzyko osteopenii/osteoporozy. Podstawowym źródłem wapnia są mleko i jego przetwory, ale również brokuły i warzywa zielonolistne, amarantus, pestki dyni, migdały, sezam, mak. W sardynkach, śledziach, szprotkach w znacznych ilościach zawarty jest wapń oraz witamina D. Innymi produktami dostarczającymi witaminy D są również pozostałe ryby morskie. W okresie wiosenno-letnim 15-minutowa ekspozycja słoneczna dostarcza odpowiedniej ilości endogennej witaminy D. Natomiast w miesiącach październik-kwiecień niezbędna jest suplementacja;
• jod – istotny pierwiastek w prawidłowej pracy tarczycy, jednakże jego nadmierne ilości mogą przyczynić się do powstania nadczynności tarczycy. Zaleca się spożywanie około 150 μg jodu dziennie. Z tego też względu zaleca się unikania pokarmów szczególnie bogatych w jod, np. wodorostów, alg, produktów wzbogacanych w jod, suplementów diety z jodem oraz umiarkowaną konsumpcję ryb (2-3 razy w tygodniu);
• kwasy omega-3 – istotne w nadczynności tarczycy ze względu na działanie przeciwzapalne. Jako źródło tego składnika zaleca się oleje roślinne, orzechy, pestki, nasiona, awokado oraz ryby – nie częściej niż 2-3 razy w tygodniu;
• produkty zawierające goitrogeny – brokuły, kalafior, kapustne, jarmuż – zmniejszą ilość hormonów produkowanych przez tarczycę;
• antyoksydanty – witamina E, C, beta-karoten, polifenole, które wzmacniają układ immunologiczny. Produktami bogatymi w antyutleniacze są oleje: z kiełków zbożowych, kukurydziany, sojowy, rzepakowy i oliwa z oliwek oraz kiełki zbożowe, orzechy, migdały, owoce dzikiej róży, wiśnie, pietruszka, kiwi, brokuły, szczaw, papryka, estragon, biała kapusta, brukiew, kapusta czerwona, cytrusy, marchew, brukiew, szpinak, szczaw, mango, melon, morele, brokuły, brzoskwinia, pomidory, pietruszka.

Prawidłowe żywienie pełni istotną rolę w niefarmakologicznym leczeniu nadczynności tarczycy. Szczególnie ze względu na wpływ tego zaburzenia na zwiększony metabolizm i utratę masy ciała przed wyrównaniem hormonalnym.

3.Przykładowy jadłospis w nadczynności tarczycy

I śniadanie

a). tortilla pełnoziarnista posmarowana serkiem naturalnym do tego chuda wędlina, cebula, rukola, pomidor pokrojony w plastry i zielona papryka, w paseczkach, doprawiamy ulubionymi ziołami,

b). pieczywo żytnie razowe posmarowane awokado lub hummusem, tuńczyk w oleju ze słoika, ogórek kiszony,

II śniadanie

a). jogurt naturalny z płatkami owsianymi do tego borówka amerykańska i nasiona chia,

b). smoothie owocowo-warzywne (jabłko-seler naciowy, ) do tego nasiona siemienia lnianego i odrobina wody,

Obiad

a). kotlet z piersi indyka, oprószony ulubionymi ziołami, sól i pieprz do smaku (pieczemy w folii, w piekarniku), bataty z wody (lub upieczone w piekarniku) i mizeria z jogurtem naturalnym,

b). miruna doprawione wg smaku, upieczona w piekarniku lub airfryer bez dodatku tłuszczu, podane z kaszą pęczak ugotowną al.’dente.  Do tego i surówką ze startych selera i marchwi, kilku rodzynek (uprzednio sparzonych) z dodatkiem jogurtu naturalnego,

Podwieczorek

Świeże warzywa do podjadania -marchew, papryka kolorowa lub kalarepa obrane, pokrojone w plastry i słupki,

Kolacja

a). jaja na twardo, podana  z sałatką z pomidora, ogórka zielonego i liśćmi szpinaku. Doprawiona kilkoma kroplami cytryny, oliwy z oliwek i ulubionymi ziołami. Do tego chleb graham.

b). twarożek ze szczypiorkiem, startą rzodkiewką, doprawiony do smaku solą i pieprzem, podany z cykorią, chleb żytni pełnoziarnisty.

Piśmiennictwo:

Narodowe Centrum Edukacji Żywieniowej, Autor Diana Wolańska-Buzalska „Zalecenia żywieniowe w nadczynności tarczycy”