Dieta w zapaleniu Hashimoto. Zalecenia, jaką stosować dietę. Produkty dozowlone oraz zakazane przy AZT – autoimmunologicznym zapaleniu tarczycy typu Hashimoto.

Dieta jest najważniejszym elementem terapii w przypadku AZT - autoimmunologicznego zapalenia tarczycy typu Hashimoto. Zapalenia Hashimoto nie można wyleczyć, ale z pomocą diety można wpłynąć na spowolnienie lub zahamowanie procesów zapalnych w gruczole tarczowym. Należy podkreślić, że w profilaktyce chorób tarczycy niezwykle ważna jest normalizacja masy ciała i zmiana stylu życia.

Artykuł przybliży nam problem choroby.  Opisze jakie są najważniejsze zasady diety w chorobie Hashimoto. Jakie produkty żywieniowe są wskazane a jakie zakazane przy Hashimoto.

Jaki rodzaj diety stosować przy AZT typu Hashimoto

• Dieta w zapaleniu Hashimoto powinna być dobrze zbilansowana i dostarczać organizmowi wszystkich niezbędnych składników odżywczych.
• Duże znaczenie mają witaminy i minerały, które wspierają pracę tarczycy i produkcję hormonów tarczycy (jod, selen, żelazo, cynk i witamina D).
• Ważne jest także, aby dieta była bogata w pełnowartościowe białko, tłuszcze roślinne węglowodany złożone.
• W diecie należy ograniczyć spożywanie cukrów prostych, wielonasyconych kwasów tłuszczowych oraz żywności wysoko przetworzonej.

Zasady diety oraz prawidłowego stylu życia w zapaleniu Hashimoto:

a) powinna obejmować dążenie do uzyskania BMI w przedziale 18,5-25 kg/m2.

b) tempo utraty masy ciała powinno być dostosowane do możliwości i stanu zdrowia indywidualnego pacjenta, zalecany spadek wagi powinien wahać się pomiędzy 0,5-1 kg/tydzień.

c) u osób z prawidłową masą ciała zmiany nawyków żywieniowych powinny opierać się na zasadach prawidłowego żywienia osób zdrowych, bilansowanie posiłków w oparciu o Talerz Zdrowego Żywienia, zaleca się:

• spożywanie 4-5 posiłków w ciągu doby
• w regularnych odstępach czasu co 3-4 godziny, zapobiega to obniżaniu tempa przemiany materii, zwłaszcza przy współwystępującej niedoczynności tarczycy.
• pierwszy posiłek warto zjeść w ciągu 1 godzin od wstania z łóżka, ostatni na około 3 godziny przed snem

WAŻNE Chorzy przyjmujący lek na zapalenie Hashimoto -  lewotyroksynę - powinni zachować przerwę między przyjęciem leku na czczo, a śniadaniem w przedziale 30-45 minut. Należy pamiętać, że na ograniczenie wchłaniania leku wpływają - kawa, sok grejpfrutowy oraz produkty sojowe.

d) właściwa podaż błonnika pokarmowego - wspiera proces redukcji masy ciała, korzystnie wpływać na perystaltykę jelit. Dieta powinna zawierać (pełnoziarniste produkty zbożowe, płatki/otręby – np. owsiane, żytnie, orzechy i nasiona chia czy babka płesznik).

e) białko jest kluczowym makroskładnikiem diety wspierającym funkcjonowanie hormonów tarczycy

• zbyt mała podaż białka w diecie wpływa hamująco na ich wydzielanie, szczególnie na TSH lub na zmniejszenie stężenia FT3
• białko sprzyja redukcji masy ciała, powoduje najwyższą termogenezę (proces związany z okresowym wzrostem natężenia przemiany materii) oraz zwiększa uczucie sytości po jedzeniu.
• w AZT typu Hashimoto istotne jest spożywanie produktów białkowych pochodzenia zwierzęcego:
  • chudego mięsa drobiu i cielęciny
  • ryb morskich oraz owoców morza
  • jaj
  • mleka i przetworów mlecznych bogactwo aminokwasów
• spożywanie bogatych w tyrozynę produktów roślinnych – sojowych. Produkty roślinne to źródła białka, które mogą stanowić cenne uzupełnienie diety.

WAŻNE spożywanie pełnowartościowego białka może również przyczynić się do zahamowania procesu wypadania włosów, co jest częstym objawem choroby. W uzasadnionych przypadkach u pacjentów zaleca się zwiększenie jego udziału nawet do 25% energii z diety.

f) tłuszcze – WNKT - wielonienasycone kwasy tłuszczowe n-3 (omega-3), wpływają na regulację:

• procesów zapalnych w gruczole tarczowym
• mogą zwiększać syntezę hormonów tarczycy
• łagodzić objawy skórne choroby Hashimoto

Z codziennej diet chorego na zapalenie Hashimoto eliminujemy produkty bogate w NKT:

• tłuste mięsa,
• pełnotłusty nabiał, masło zamieniamy je na produkty bogate w kwasy tłuszczowe omega 3:
• tłuste ryb - łososia, halibut, makrela, śledzie,
• orzechy, nasiona i pestki dyni czy słonecznika, awokado, olej rzepakowy czy oliwa z oliwek

g) Witaminy – szczególnie zalecane w prawidłowym funkcjonowaniu tarczycy sąwitaminy A, C, D i E. Przykłady produktów będących źródłem witamin A,C,D i E zostały przedstawione w poniższej

h) składniki mineralne – jod, selen, żelazo i cynk są niezbędne do prawidłowego funkcjonowania tarczycy.

Przykłady produktów będących źródłem  selenu, jody, cynku i żelaza zostały przedstawione w poniższej tabeli.

Niektóre badania wykazują, że u chorych z autoimmunologicznym zapaleniem tarczycy typu Hashimoto istnieje większe ryzyko wystąpienia choroby trzewnej. Odpowiednie modyfikacje diety wprowadza się dopiero po zdiagnozowaniu nietolerancji czy alergii na gluten lub celiakii. Wprowadzenie  diety bezglutenowej w zapaleniu Hashimoto tylko profilaktycznie jest bezzasadne. Nie powinno się także ograniczać w diecie spożycia nabiału czy laktozy bez konkretnych wskazań. Nie ma jednoznacznych dowodów naukowych na korzyści płynące z wprowadzania diety bezmlecznej u wszystkich pacjentów z zapaleniem Hashimoto.

Produkty dozwolone w AZT typu Hashimoto

Zalecane produkty żywieniowe u chorych z zapaleniem Hashimoto:

- warzywa zielone bogate w antyoksydanty:

• jarmuż, szpinak,
• natka pietruszki
• papryka czerwona
• marchew
• dynia
• brokuł, brukselka w ograniczonych ilościach

- owoce – owoce jagodowe:

• maliny, jagody, borówki, jeżyny, poziomki,
• jabłka, kiwi, porzeczki, pomarańcze, ananas,
• awokado - bogate w zdrowe tłuszcze

- pełnoziarniste produkty zbożowe:

• pieczywo razowe, pełnoziarniste
• brązowy ryż, komosa ryżowa,

- chude mięso:

• drób – kurczak, indyk
• cielęcina

- ryby morskie:

• łosoś, halibut, śledzie, makrela

- jaja

- rośliny strączkowe:

• soczewica, ciecierzyca, fasola

- zdrowe tłuszcze roślinne:

• oliwa z oliwek, olej rzepakowy,
• awokado
• orzechy

- nabiał o obniżonej zawartości tłuszczu

- napoje:

• woda
• owocowa i zielona herbata
• napary ziołowe
• kawa w małych ilościach

Produkty niedozwolone w diecie przy Hashimoto

Produkty zakazane w diecie, u chorych na Hashimoto:

- żywność wysokoprzetworzona:

• żywność typu fast-food
• dania typu instant
• gotowe do spożycia sosy i dressingi

• słodycze – ciasta, ciastka, lody, desery mleczne, słodzone płatki śniadaniowe
• słone przekąski – paluszki, krakersy

- przetwory mięsne jak parówki, kiełbasy, bekon

- słodkie napoje niegazowane, napoje gazowane, energetyki

- warzywa kapustne  jak kalafior, brokuł, brukselka stosowane w diecie w nadmiarze, ze względu na związki wolotwórcze

- alkohol

- ograniczamy kofeinę

- tłuszcze trans i nasycone kwasy tłuszczowe (pochodzenia zwierzęcego)

Wolotwórcze działanie żywności - właściwości goitrogenne inaczej wolotwórcze, mogą wykazywać:

• izoflawonoidy zawarte w nasionach soi
• tioglikozydy zawarte w warzywach kapustnych - kapuście, kalarepie, brokułach, kalafiorze
• a także siarkocyjanki, rodanki i glikozydy cyjanowe - zawarte głównie w orzechach arachidowych

Należy zwrócić uwagę, ze w warunkach niedoboru jodu przy jednoczesnym dużym spożyciu substancji goitrogennych z pożywieniem, może dojść do tworzenia się wola. A to sprzyja rozwojowi chorób tarczycy. Należy wówczas  zadbać o takie skomponowanie diety aby kontrolować ilość i jakość spożycia warzyw krzyżowych oraz soi. Maksymalne spożycie produktów wolotwórczych w diecie to 3-4 porcje tygodniowo. W formie ugotowanej lub przygotowanej na parze, upieczonej. Codzienny jadłospis powinien być bogaty w produkty spożywcze zawierające jod – ryby morskie zwłaszcza białe  - dorsz, mintaj, makrela, flądra, owoce morza, algi, zboża czy drożdże.

Piśmiennictwo

1. Lachowicz K., Stachoń M., Pałkowska-Goździk E., Lange E.: Fizjologiczne aspekty postępowania dietetycznego w chorobie Hashimoto. Kosmos 2019, 68(2), 201-214.
2. Jarosz M., Rychlik E., Stoś K., Charzewska J. (red.): Normy żywienia dla populacji Polski ich zastosowanie. NIZP-PZH, Warszawa, 2020