Marzec jest miesiącem świadomości endometriozy, Dlatego zachęcam do przeczytania mojego artykułu
Objawy endometriozy i jej leczenie
Endometrioza to przewlekła i nawracająca choroba, jest przyczyną bólu miednicy oraz niepłodności. Odpowiedni sposób żywienia może prowadzić do zmniejszenia stanów zapalnych i opóźnienia nawrotów choroby. Należy pamiętać, że sama dieta nie zastępi leczenia, a jedynie je wspomaga.
Endometrioza to choroba charakteryzująca się obecnością komórek błony śluzowej macicy (endometrium) poza jamą macicy. Chorobie często towarzyszy stan zapalny.
Do najczęstszych objawów endometriozy należą:
- silny ból podczas menstruacji
- bolesność podczas współżycia
- ból podczas oddawania moczu
- zaburzenia czynności jelit
- zaburzenia czynności pęcherza moczowego
Przewlekły ból miednicy, nieustępujący przy konwencjonalnych sposobach leczenia rozwija się u ok. 30% kobiet z endometriozą. U 30-50% pacjentek diagnozuje się niepłodność. U połowy z tych pacjentek zdiagnozowano jednocześnie chorobę lękową czy depresje. Diagnoza endometriozy może być opóźniona ze względu na niespecyficzne objawy. Patogeneza choroby nie jest do końca wyjaśniona. Endometrioza dotyka około 10% kobiet w wieku rozrodczym. Leczenie polega na podawaniu środków farmakologicznych powodujących obniżenie poziomu estrogenów i zmniejszenie stanów zapalnych. Innym sposobem leczenia jest zabieg chirurgiczny.
Wsparcie żywienia w endometriozie
U chorych z endometriozą, dieta powinna być wsparciem i uzupełnieniem leczenia farmakologicznego lub chirurgicznego. Odpowiedni sposób żywienia ma pozytywny wpływ na aktywność estrogenową i procesy zapalne w organizmie. Przy endometriozie zalecana jest dieta przeciwzapalna.
Podstawą żywienia w endometriozie są zalecenia przedstawione w talerzu zdrowego żywienia są to proporcje poszczególnych grup produktów spożywczych w codziennej diecie:
- połowę talerza żywieniowego powinny stanowić warzywa i owoce (4:1 cztery części warzyw i 1 owoców)
- 1/4 talerza to produkty będące źródłem węglowodanów złożonych - pełnoziarniste pieczywo, ciemne makarony, kasze gruboziarniste, ryż brązowy, naturalne płatki zbożowe,
- 1/3 talerza żywieniowego to produkty białkowe - ryby, nasiona roślin strączkowych, produkty mleczne, jaja, mięso.
Warzywa i owoce
Warzywa i owoce - warzywa i owoce powinny stanowić połowę objętości codziennych posiłków. Przy czym chory powinien spożywać 1ą porcję owoców (ok 200g w ciągu doby) oraz 4 porcje warzyw (ok 400-500g na dobę). W przeprowadzonych badaniach wykazano, że im większe jest spożycie warzyw i owoców, tym zmniejsza się ryzyko zachorowania na endometriozę. Regularne spożywanie zielonych warzyw może zmniejszać ryzyko zachorowania na endometriozę o 70%, a świeżych owoców – o 40%. Warzywa i owoce są doskonałym źródłem witaminy C, która ma działanie przeciwzapalne a, której spożycie jest zazwyczaj mniejsze u kobiet ze zdiagnozowaną endometriozą. Należy dbać o odpowiednią podaż polifenoli, które również mają działanie przeciwzapalne. Bogate w polifenole są - brokuły, bakłażan, jarmuż oraz owoce jagodowe, takie jak maliny, truskawki, borówki, jeżyny czy porzeczki. Należy pamiętać, że dieta powinna być urozmaicona, pacjent powinien spożywać różnorodne warzywa i owoce. W formie surowej, gotowanej czy pieczonej.
Tłuszcze
Tłuszcze - na wystąpienie i przebieg endometriozy ma wpływ jakość i ilość spożywanych tłuszczów. Ze zwiększony ryzykiem choroby wiąże się nadmierne spożyciem w diecie kwasów tłuszczowych nasyconych – pochodzenia zwierzęcego - zwłaszcza mięsa. Podobnie w przypadku kwasów tłuszczowych trans, występujących w produktach wysokoprzetworzonych - słone i słodkie przekąski, żywność typu fast food – ich zwiększone spożycie może zwiększać ryzyko endometriozy nawet o 48%.
Należy zwrócić uwagę, że korzystne działanie przeciwzapalne wykazują wielonienasycone kwasy tłuszczowe z rodziny omega-3, których dobrym źródłem są tłuste ryby morskie, olej lniany i rzepakowy, orzechy włoskie i siemię lniane. Regularne spożywanie produktów bogatych w kwasy omega-3 zmniejsza ryzyko rozwoju endometriozy o 22%. Badania dowodzą, że u kobiet regularnie dostarczających w diecie kwasy tłuszczowe omega-3, endometrioza była rzadziej wykrywana. Dodatkowo, kwasy omega-3 biorą udział w syntezie eikozanoidów, które pełnią rolę przekaźników regulujących pracę hormonów i neurotransmiterów. Wykazano, że kobiety z wyższym poziomem kwasu eikozapentaenowego (EPA) we krwi były o 82% mniej narażone na rozwój endometriozy, niż pacjentki z niskim poziomem EPA.
Czerwone mięso
Czerwone mięso – wysokie spożycie czerwonego mięsa ma istotny wpływ na ryzyko rozwoju endometriozy. Badania wykazały, że kobiety spożywające 2 porcje lub więcej produktów pochodzących z czerwonego mięsa tygodniowo, miały o 56% wyższe ryzyko rozwoju endometriozy, w porównaniu do kobiet spożywających to mięso sporadycznie, mniej niż 1 porcję tygodniowo. Spożycie czerwonego mięsa, może mieć wpływ na zwiększenie poziomu estradiolu -zaliczanego do estrogenów, a tym samym z ryzykiem rozwoju zwiększonego stanu zapalnego w organizmie i rozwojem endometriozy. Dodatkowo, spożycie czerwonego mięsa może przyczyniać się do ekspresji markerów prozapalnych, które mają niekorzystny wpływ na przebieg endometriozy.
Witamina D
Witamina D - niskie stężenie witaminy D w organizmie, ma wpływ na zwiększenie ryzyka wystąpienia endometriozy, a także na nasilenie jej objawów. Witamina D wykazuje działanie antyoksydacyjne i przeciwzapalne, a jej prawidłowe stężenie we krwi wiąże się ze zmniejszonym poziomem wysokiej czułości białka C-reaktywnego (CRP), które jest wskaźnikiem stanów zapalnych towarzyszących między innymi endometriozie. Ponadto suplementacja witaminy D może przyczyniać się do zmniejszenia bólu miednicy. Z tego powodu bardzo ważne jest monitorowanie stężenia witaminy D we krwi.
W diecie chorych na endometrioze nie może zabraknąć:
- witamin A, C, E, D, B6, B12
- selenu, wapnia, magnezu, kwasu foliowego, żelaza
Dietą zalecaną i pomocną w zapobieganiu i leczeniu endometriozy jest dieta śródziemnomorska. Prawidłowy sposób żywienia może przyczynić się do zmniejszenia prawdopodobieństwa wystąpienia endometriozy lub jej łagodniejszego przebiegu.
Przykladowy jadłospis
I śniadanie
Pieczywo żytnie pełnoziarniste z chudą wędliną, np upieczony udziec z indyka, doprawiony w ulubionych ziołach. Rukola z pomidorem pokrojonym w kostkę i papryką, wszystko skropione olejem lnianym, łyżeczką soku z cytryny, doprawione do smaku ulubionymi ziołami.
II śniadanie
Jogurt naturalny 2% z płatkami owsianymi do tego borówki amerykańskie oraz siemię lniane.
Obiad
Łosoś natarty ulubionymi ziołami, lekko skropiony cytryną i kilkoma kropelkami oleju rzepakowego. Pieczemy rybę w piekarniku w naczyniu żaroodpornym lub popularnym AirFryer (przyrządzanie posiłków bez dodatku tłuszczu). Podajemy z ryżem brązowym oraz surówką z białej kapusty, buraków i cebuli.
Podwieczorek
Warzywa na parze – marchew, różyczki brokuła i cukinia. Polane łyżeczką oliwy z oliwek i posypane uprażonymi pestkami słonecznika.
Kolacja
Sałatka - makaron ryżowy, jajka przepiórcze, dodajemy pomidorki koktajlowe, cebulę oraz kiełki rzodkiewki. Na wierzch układamy pokrojoną w plasterki, ugrillowaną lub upieczoną pierś z kurczaka/indyka doprawioną do smaku ziołami i przyprawami. Całość polewamy dresingiem z jogurtu naturalnego 2%, wyciśniętym czosnkiem, z odrobiną soli, pieprzu i ziół prowansalskich.
BIBLIOGRAFIA
- Piecuch M., Garbicz J., Waliczek M., Malinowska-Borowska J., Rozentryt P.: I am the 1 in 10-what should I eat? A research review of nutrition in endometriosis. Nutrients, 2022, 14(24), 5283.
- Woźniak P., Ziółkowski P., Stetkiewicz T., Pięta-Dolińska A., Oszukowski P.: Leczenie uzupełniające w endometriozie. Przegląd Menopauzalny, 2012, 5, 396-403.
- Radkowska-Szpunar H. Dieta w endometriozie. PZWL, Warszawa, 2021.